Vắcxin * pḥng bệnh sởi - quai bị - Rubella: lợi và hại*
*Nguyễn Văn Tuấn*
*Viện nghiên cứu y khoa Garvan*
*Sydney, Australia*
*Sự kiện một em bé ở Thành phố Hồ Chí Minh bị chết và 6 trẻ em khác bị tai
biến sốc nặng sau khi tiêm vắcxin Priorix pḥng chống bệnh sởi - quai bị -
Rubella là một tai nạn rất đáng tiếc (*
http://vietnamnet.vn/xahoi/doisong/2006/05/569246)*. Quyết định tạm ngưng
sử dụng vắcxin của Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh theo tôi là rất đúng và
thích hợp. Kinh nghiệm ở các nước Tây phương, một vấn đề như thế, nhất là
liên quan đến an toàn của trẻ em, cần phải được điều tra và nghiên cứu cẩn
thận để xác định nguyên nhân và hệ quả. *
Theo công ti GlaxoSmithKline th́ vắcxin Priorix™ nói chung là an toàn và đă
được sử dụng trên hàng triệu trẻ em trên thế giới. Điều này đúng, nhưng ở
đây tôi muốn lưu ư rằng những phản ứng có tác hại của vắcxin tương tự do
công ti Merck sản xuất đă từng được báo cáo trong y văn, và tỉ lệ phản ứng
có tác hại không phải thấp 1 trên 1 triệu trường hợp tiêm chủng như có người
nhận xét.
Theo một nghiên cứu dịch tễ học công bố vào năm 2000 (1), trong 1,8 triệu
người được tiêm vắcxin, có 437 trường hợp báo cáo hiệu ứng tác hại của
vắcxin, và trong đó có 137 trường hợp được xem là có nguy hiểm đến mạng sống
do vắcxin gây ra. Trong số này có một bé trai 13 tháng tuổi chết sau khi
được tiêm vắcxin đúng 8 ngày. Trường hợp tử vong này chưa rơ nguyên nhân,
nhưng có thể không liên quan đến vắcxin. Phần c̣n lại là những tác hại được
xem là nguy hiểm như suyễn, động kinh, viêm màng năo, viêm phổi, v.v.. (xem
bảng dưới đây)
Hiệu ứng có tác hại của vắcxin pḥng chống bệnh * sởi - quai bị - Rubella*
Số trường hợp bị phản ứng có tác hại (adverse events)
Chết
1
Suyễn
30
Phản vệ (*anaphylaxis)*
30
Động kinh
56
Viêm năo
4
Viêm màng năo
4
Hội chứng *Guillain-Barré*
2
Viêm phổi
12
Trích từ: Annamari P, et al. Serious adverse events after
measles-mumps-rubella vaccination during a 14-year prospective follow-up.
Pediatr Infect Dis J 2000; 19:1127-34
Trong nghiên cứu trên, ngoài các trường hợp "nguy hiểm" đó, c̣n có nhiều
phản ứng phụ nhưng nhẹ như sốt (180 ca), ngoại ban (132 ca), bệnh hạch máu
trằng (lymphadenopathy, 69 ca) , viêm mũi (37 ca), v.v… Phần lớn trường hợp
bị phản ứng vắcxin xảy ra trong hai thời điểm: trong ṿng 24 giờ, hay sau 7
đến 10 ngày sau khi tiêm.
Ngoài các phản ứng có tác hại trên đây, có người c̣n nghi ngờ rằng vắcxin
pḥng chống bệnh *sởi - quai bị - Rubella c̣n gây ra bệnh tự kỉ (tức
autism), nhưng chưa có bằng chứng khoa học nào cho thấy có mối liên hệ này
(2). *
*Những trường hợp ảnh hưởng xấu của vắcxin đến trẻ em được tiêm chủng đă và
đang là một đề tài tranh luận nóng tại các nước như Anh. V́ liên quan đến
trẻ em, cho nên nhiều ư kiến chung quan vấn đề này có khi rất cảm tính và
khó phân biệt được đâu là thật và đâu là cảm tính cá nhân. *
*Tuy nhiên, cũng cần ghi nhận rằng bất cứ một thuật điều trị và biện pháp
pḥng chống nào cũng có hai mặt tốt-xấu đối chọi nhau. Đứng trên quan điểm
một quần thể mà nói, vắcxin pḥng chống bệnh sởi - quai bị - Rubella nói
chung là an toàn, nhưng đứng trước một cá nhân th́ nguy cơ bị ảnh hưởng có
tác hại (chứ không phải "ảnh hưởng phụ" như các công ti thuốc vẫn nói) vẫn
là một thực tế. *
Đối với cha mẹ, cần phải nhận thức rằng mỗi khi đem con ḿnh để tiêm ngừa,
chúng ta chấp nhận một rủi ro. Có thể rủi ro đó rất thấp, nhưng vẫn là một
rủi ro thực tế có thể xảy ra. Nhưng nếu không tiêm ngừa những bệnh như *sởi
- quai bị - Rubella th́ rủi ro xảy ra có thể c̣n cao hơn là không tiêm ngừa.
*
*Thành ra, cha mẹ phải cân nhắc giữa lợi và hại khi tiêm ngừa để đi đến một
quyết định tối ưu. Để giúp cho việc cân nhắc đó, tôi xin đưa ra vào thông
tin liên quan như sau. Vài năm trước đây, ở Hà Lan xảy ra một "đại dịch"
bệnh sởi - quai bị - Rubella, mà theo đó hơn 2300 trẻ em phải nhập viện và
một số tử vong. Ở Ái Nhĩ Lan, trong số 1220 trường hợp bị nhiễm bệnh sởi -
quai bị - Rubella, có 2 trẻ em chết, và tỉ lệ tử vong được ghi nhận là
khoảng 1 trên 700 trẻ em bị nhiễm bệnh. *
*Nhưng quyết định sau cùng về tiêm vắcxin pḥng ngừa bệnh vẫn là quyết định
của cha mẹ chứ không phải quyết định của giới y tế. Giới y tế có trách
nhiệm phải cung cấp thông tin chính xác về lợi và hại cho cha mẹ để giúp họ
đi đến một quyết định. *
*Nếu so sánh nguy cơ trên với nguy cơ bị ảnh hưởng có tác hại (khoảng 3 trên
100.000 trường hợp tiêm ngừa) th́ cán cân nghiêng về lợi ích của tiêm chủng.
Tuy nhiên mạng sống của con người và đặc biệt là trẻ em phải được xem là ưu
tiên số 1. Qua kinh nghiệm từ nước ngoài và qua thảm trạng trên, chúng ta
thấy nhu cầu cho một mạn lưới dịch tễ học sâu rộng thật là cấp bách và quan
trọng trước khi khởi động phong trào tiêm chủng pḥng bệnh. Một mạn lưới
như thế không chỉ cung cấp thông tin về ảnh hưởng có tác hại của vắcxin mà
c̣n cho chúng ta biết hiệu quả của vắcxin trên b́nh diện quần thể. *
*Chú thích:*
(1) Annamari P, et al. Serious adverse events after measles-mumps-rubella
vaccination during a 14-year prospective follow-up. Pediatr Infect Dis J
2000; 19:1127-34.
(2) Taylor B, et al. Autism and measles, mumps, and rubella vaccine: no
epidemiological evidence for a causal association. Lancet 1999 353:
2026-2029.
